Yaşar Kurun

İnternetten Alışverişte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Tüketiciler Derneği Yönetim Kurulu Üyesi ve Eğitim Komisyonu Başkanı
24 Ekim 2012 | 2 Yorum

İlerleyen teknolojiye paralel olarak günümüzde internet kullanımı hızla yayılıyor ve yaşamın hemen her alanında kullanım oranı giderek artıyor. Kredi kartlarının satıcılar tarafından yaygın bir şekilde kullanılmasını sağlayan POS (Point of Sale – Satış noktası) cihazlarının iyice yayılmasının ardından artık sanal POS cihazları ile çevrimiçi (online) uzaktan satış işlemleri de yaygınlaştı.

(POS (Point of Sale – Satış noktası) cihazları alışveriş amacıyla kullanılan kart ile kart sahibi banka arasında güvenli bir bağlantı kullanarak hesabınızdaki paranın belirli bir kısmını satıcının hesabına aktarmaya yarayan cihazlardır.)
Ülkemizde her alanda olduğu gibi her yeni teknoloji kullanıcılar tarafından hızla kabul görürken bu teknololojiye ait kültür ve eğitimi ne yazık ki yetersiz ediniyoruz. Kullanıcıların konuya ilişkin teknik bilgilerinin yetersiz olması, kişisel güvenlik sistemleri konusunda yeterli donanımlarının olmaması ve bu alandaki mevzuatta bulunan eksiklikler nedeniyle tüketiciler çok sayıda problemle karşılaşıyor.

Kişisel Bilgisayar Güvenliği

Çevrimiçi uzaktan alışverişte temel sorunların başında kullandığımız kişisel bilgisayarlarımızın güvenliğine dikkat etmeyişimiz geliyor. Çoğu bilgisayar kullanıcısı işletim sistemi, dosya, program, yazılım gibi kavramlara tam olarak hakim olmadığı gibi bunlara hakim olan kişilerden de destek almaya pek istekli görünmüyor. Güvenlik ve güvenliğe hakim olma gibi bir alışkanlığımız olmadığı için de kötü niyetli kişiler için açık hedef durumuna düşüyoruz.
Bu şekilde açık hedef durumuna düşmemek için alışverişe başlamadan önce kişisel bilgisayar güvenliği ile ilgili bazı dikkat etmemiz gereken adımları şöyle özetleyebiliriz:

    • Kişisel bilgisayarınızın “kişisel” kalması gerektiğine dikkat edin. Umuma açık olarak kullanılan, sizden başka insanların fiziksel erişimine açık olan bilgisayarlar “kişisel” değildir.
    • Bilgisayar dünyasında %100 güvenlik diye bir kavram yoktur. Önlemlerinizin yetersiz olduğunu düşündüğünüz hiçbir bilgisayara kişisel bilgilerinizi yüklemeyin, kişisel bilgilerinizi kullanarak işlem yapmayın.
    • Kişisel olmayan bilgisayarlarda asla kişisel işlem yapmayın. İnternet kafeler, havaalanları, işyerleri gibi yerlerde bulunan bilgisayara fiziksel olarak başkalarının erişimi de mevcuttur. Bu da bu bilgisayarları kötü niyetli kişiler için çok iyi birer hedef haline getirir.
    • Kişisel olmayan kablosuz internet ağları da kişisel olmayan bilgisayarlar gibidir, genel kullanıma açık oldukları için kişisel işlemlerinizi yapmaya uygun değillerdir.
    • Bilgisayarlarınızın işlev görmesini sağlayan temel yazılım “İşletim sistemi” olarak adlandırılır. Günümüzde en yaygın olarak kullanılan işletim sistemi ücretli ve patentli bir yazılım olan Windows’tur. Windows’a ek olarak Android, IOS, Linux gibi işletim sistemleri bulunmakla birlikte bunlar ülkemizde o kadar yaygın değildir.

Windows işletim sistemi pahalı bir yazılım olduğu için bazı kullanıcılar bu işletim sistemini para ile satın almak yerine internetten veya kendi çevrelerinde bulunan yerel bilgisayar dükkanlarından bu işletim sisteminin kurulum CD’sini alarak lisanssız ürün kullanmaktadır.

Lisansız ürün kullanmak suç olduğu gibi kim tarafından hazırlandığı belli olmayan bu ürünler arka planda sizin güvenliğinizi ihlal ediyor olabilir.

    • Kişisel bilgisayarların güvenliğini ihlal etmek isteyen kötü niyetli kişiler sürekli olarak bu bilgisayarlara sizin izninizle onların lehine çalışacak programcıklar yüklemeye çalışır. Bu programcıkları durdurmanın en iyi yolu güvendiğiniz bir kaynaktan, ne işe yaradığını bildiğiniz ve sizin isteğinizle yüklenen programların kurulmasına izin vermektir. Ancak çoğu kişi programların yüklenmesinde yeterli teknik bilgiye sahip olmadığı veya yeterince bilinçli davranmadığı için bu konuda hatalar yapar.

Bu nedenle kişisel bilgisayarlar için özel güvenlik yazılımları bulunmaktadır. Halka arasında kısaca “antivirüs” olarak bilinen bu yazılımların büyük bir kısmının ücretsiz hizmetleri bulunduğu gibi bunların özel ücretli hizmetleri de mevcuttur. Bu nedenle ne olursa olsun bilgisayarınızda mutlaka bir antivirüs programı yüklü olsun.
(Küçük bir hatırlatma: “Ne kadar çok o kadar iyi” mantığı ile bir bilgisayara birden fazla antivirüs programı yüklemek doğru değildir, birbirlerini engelleyerek doğru bir şekilde çalışmalarını önleyebilirler.)

  • İnternet sitelerini gezmenizi sağlayan programlara “explorer” denir. Windows işletim sisteminde varsayılan olarak “internet explorer” programı yüklüdür. Bununla birlikte Chrome ve Firefox gibi çok ünlü explorer programları da mevcuttur. Hangi explorer programını kullanırsanız kullanın bu programların zayıf ve üstün yönlerini araştırın. Düzenli olarak güncellemelerini kontrol edin.
  • Explorer programlarının adres satırına kullanmak istediğiniz internet sitesinin adresini ELİNİZLE siz kendiniz girin. Hiçbir sitenin sizi bir başka websitesine yönlendirmesine izin vermeyin.
  • Kişisel kablosuz ağınızı kurarken bir profesyonelden yardım isteyin. Kişisel kablosuz ağlarınızda kablosuz ağ şifresi, koruma duvarı ve bilgisayar filtreleme işlevlerinin aktif olmasına özen gösterin.
  • Kişisel şifrelerinizin hiçbirisi 6 haneden az olmamalıdır. Ayrıca doğum tarihiniz gibi kolayca bulunabilecek bilgilerden şifre oluşturmayın.

Online Alışveriş ve Alışveriş Siteleri

Uzaktan alışveriş için kişisel bilgisayar güvenliğinizin yeterli olduğunu düşünüyorsanız sırada alışveriş yapacağınız siteyi belirlemek vardır. Alışverişlerinizi güvenli yapabilmek için aşağıdaki adımlara özen gösterin:

  • Online alışveriş siteleri de birer ticari marka olup bir firmaya bağlıdır. Siteyi kullanmadan önce sitenin bilgilerine erişerek hangi firmaya ait olduğunu belirleyin. Bu firma hakkında kısa bir internet araması yapın. Eğer site vergi dairesi kayıtlı bir firmaya bağlı değilse siteyi kullanmayın.
  • Bu tür internet siteleri bir firma adına kayıtlı olduğu için isimlerinin sonunda “.tr” uzantısı bulunur. Bu uzantı sitenin yasal bir kuruma kayıtlı olduğu anlamına gelir. Kullandığınız sitenin adresini bir de sonuna “.tr” ekleyerek yazın, eğer aynı site açılmıyorsa bu site bir firma üzerine kaydettirilmemiş anlamına gelir, bu siteyi kullanmayın.
  • Firmanın iletişim bilgilerinin açık bir şekilde yazılmasına dikkat edin. Siteyi kullanmadan önce firmanın telefonunu arayarak telefonun doğru olup olmadığını kontrol edin.
  • Bankalar ile birlikte çalışan firmalar adına bankalar bazı kontrolleri sizin adınıza yaparlar. Kullandığınız sitenin “online ödeme” seçeneği olup olmadığına, hangi bankalar ile çalıştığına bakın. Eğer online ödeme seçeneği yoksa siteyi kullanmayın.
  • EFT/Havale ödemelerinde EFT/Havale bilgilerini kontrol edin. Eğer bu bilgiler bir firmaya ait değil, şahsa aitse bu siteyi kullanmayın.
  • Mümkün mertebe kapıda ödeme seçeneği ile alışveriş yapmayı tercih edin. Bu imkan yoksa site sizden kart bilgilerinizi isteyecektir. Emin olmadan kart bilgilerinizi vermeyin.
  • Sitede ürünün detaylı bilgisi olup olmadığından emin olun. Eğer ürünün detaylı bir tanıtımı yoksa siteyi kullanmayın.
  • Satın alma işleminde ödeme bilgilerinizi almadan önce size her şey dahil toplam ücret gösterilmelidir. Aksi takdirde hesapta olmayan ücretlerle karşılaşırsınız.
  • Tüketicinin bir ürünü alırken en çok dikkat etmesi gereken hususlardan biri de alışveriş yapılan sitenin güvenliğinin ulusal/uluslararası sertifikalar ile sağlanmış olmasıdır. Sitede alışverişe başlamadan önce bu sertifikaların olup olmadığını denetleyin.
  • Explorer programının site adresini girdiğini adres kutusunda adresin baş kısmında https:// yazdığından emin olun. HTTP harflerinin sonunda “S” bulunması güvenli bir bağlantı ile alışveriş yaptığınızı, işlemlerin şifrelendiğini gösterir.
  • Hiçbir firma sizden kredi kartı şifrenizi talep etmez. Bu nedenle işlemlerinizde kredi kartı şifrenizi vermeyin.
  • Eğer bankacılık işlemlerine hakimseniz, bankanızın online işlemler merkezinden sadece internet alışverişlerinde kullanılmak üzere daha az limitli bir sanal kart çıkartın ve bu sanal kart bilgileri ile işlem yapın.
  • Mesafeli Sözleşmeler Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 5. maddesinde “Mesafeli sözleşmenin akdinden önce aşağıdaki bilgilerin tüketiciye verilmesi zorunludur” denilmektedir. Aynı maddenin (f) bendinde, teslimat ve ifanın nasıl yapılacağına ve varsa buna ilişkin masrafların tutarı ve kimin tarafından karşılanacağına dair bilgilerin tüketiciye verilmesinin zorunluluğu bildirilmiştir. Buna göre, tüketicinin en çok karşılaştığı sorunlardan biri olan teslimat süresinin özellikle tüketiciye yazılı ve bilgi olarak bildirilmesi zorunluluğu söz konusudur.
  • Bankaların kredi ürünlerinde “sigorta” bedeli belirtilir. Burada belirtilen sigorta bedeli bir tür risk hesabı sonucun oluşturulur ve örnektir. Gerek reklamlarda gerekse sitelerinde bu ürünlerin altında küçük yazılarla bu durum açıklanmaktadır. Ancak çoğu tüketici bu açıklamaları okumadığı için ürünün reklamında belirtilen örnek fiyatlandırmadan farklı bir fiyatlandırmaya maruz kalır. Bu durumda yapılan itirazlarda genellikle tüketici zor durumda kalmaktadır. Bu gibi durumlara düşmemek için hizmet ürünlerinin açıklamalarını iyi okumalı, örnek fiyatlandırmanın detaylarını talep etmelisiniz.
  • Sitede teslimat takibi yapılıp yapılmadığını kontrol edin.

Satış sonrası

Yukarıdaki adımları takip ettiniz ve ürünü satın aldınız. Artık size teslim edilmesini beklemektesiniz. Tam burada şunlara dikkat etmeniz yerinde olur:

  •  Ürün size bir kurye veya firmanın kendi dağıtıcısı tarafından teslim edilir. Doğal olarak dağıtıcı bir an evvel ürünü size teslim edip gitmek isteyecektir. ASLA ACELE ETMEYİN. Ürünü incelemeden hiçbir yere imza atmayın.
  • Öncelikle faturayı talep edin. Faturası bulunmayan ürünü teslim almayın. Hiçbir açıklama yapmak zorunda değilsiniz, kapınızı kapatmanız yeterlidir.
  • Faturada ürün ve fiyat bilgilerini mutlaka kontrol edin. Bir hata varsa ürünü teslim almayın.
  • Faturadan sonra ürün ambalajını inceleyin, ambalajı yırtık veya deforme olmuş ürünleri teslim almayın.
  • Ürünün ambalajını dağıtıcı yanında açarak içeriği kontrol edin, içeriği eksik ürünleri teslim almayın.
  • Somut ürün değil de hizmet alıyorsanız, faturanın mutlaka size teslim edilmesini bekleyin. Faturanız e-posta adresinize veya kapınıza geldiğinde mutlaka inceleyin, eksik veya hatalı bilgiler varsa firmaya bilgi verin.
  • Ürün ve hizmetlerde mesafeli sözleşmenin size ulaştırılması gerekmektedir. Bu sözleşmeyi detaylı bir şekilde okumadan imzalamayın.

Teslimattan / Hizmet alımından sonra

Eğer her şey yolunda giderse ürününüz hiçbir sorunla karşılaşmadan size ulaşır ve ürünü veya hizmeti kullanmaya başlarsınız. Ancak bazen bize aktarılan ile ürün veya hizmet içeriği arasında farklar bulunur ve zaman zaman üründen veya hizmetten vaz geçmek isteyebilirsiniz. Bu gibi durumlarda:

  • Firma ile iletişime geçmeden sorunu net bir şekilde kendinize açıklayın. Sorunun nasıl çözülebileceğine dair bir fikir edinin ve doğrudan bu çözümü talep edin.
  • Firma ile iletişime geçmeden önce yasal haklarınızı inceleyin. Yasal bir dille ve net bir şekilde talepte bulunun. Talebinizin kayıt altına alınmasını sağlayın. Bu nedenle firmaların telefon kayıtları yerine doğrudan firmaya giderek veya posta hizmetlerini kullanarak talepte bulunun.
  • 4077 sayılı Kanun’daki Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin 8. maddesinde, “Tüketici; mal satışına ilişkin mesafeli sözleşmelerde, teslim aldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde hiçbir hukuki ve cezai sorumluluk üstlenmeksizin ve hiçbir gerekçe göstermeksizin malı reddederek sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Hizmet sunumuna ilişkin mesafeli sözleşmelerde ise, bu süre sözleşmenin imzalandığı tarihte başlar. Sözleşmede, hizmetin ifasının 7 günlük süre dolmadan yapılması kararlaştırılmışsa, tüketici ifanın başlayacağı tarihe kadar cayma hakkını kullanabilir. “ deniyor. Bu nedenle cayma hakkınızı net bir şekilde kullanın.
  • Yine aynı madde “Cayma hakkının kullanımından kaynaklanan masraflar satıcı veya sağlayıcıya aittir.” diyor. Bu nedenle satıcının “ben sorumlu değilim, üretici firma ile görüşün” şeklinde sizi başka bir noktaya yönlendirmesini kabul etmeyin ve yasayı hatırlatın.
  • İade için sizden herhangi bir ücret talep edilmesi mümkün değildir. Bu durumu açıkça belirtin.

Bunların tamamı bilinçli ve hatasız atılması gereken BİREYSEL adımlardır ama insan her zaman hata yapabilir. Bu hatalarınızın sonucunu bireysel olarak düzeltmeye çalışsanız da firmalar “bir” kişi olduğunuz için sizi her zaman ciddiye almaz. İşte burada bireysellik yerine BİRLİKTE atılan adımların önemi açığa çıkıyor. Buraya kadar anlattıklarımız içinde belki de en önemli ve yapılması gerekli adım şudur:

Sizin için sizinle birlikte haklarınızı savunan, tüketici yaşamına standartlar getirerek bu standartların kalitesini yükselten tüketici örgütlerine ÜYE OLMAK…

Tüder olarak sizlere huzurlu, güvenli ve mutlu alışverişler diler, sizleri de aramızda görmek isteriz.



Yorumlar (2)

Geri izleme yolu | Yorum RSS Beslemesi

  1. Tugrul Saltukoglu diyor ki:

    Tüketiciler Dernegi cok faydalı bilgileri umumla paylasiyor.Herkesin okuyup bilgilenmesi kendileri icin faydali olacaktir.

Yorum yazın

%d blogcu bunu beğendi: